Rituelen

Definitie rituelen: Een gebruik dat volgens een vast patroon en op een vast tijdstip wordt uitgevoerd.

Men onderscheidt gewone (dagelijkse) rituelen en rituelen bij belangrijke gebeurtenissen in het leven:
- een geboorte kent het gebruik van beschuit met muisjes
- een huwelijk kent het gebruik van het uitwisselen van de trouwring
- sterven kent het gebruik van bloemen en kaarsen

Een ritueel is dus kort gezegd een handeling die in bepaalde omstandigheden herhaald worden.
Het uitvoeren van een ritueel geeft de betrokkene vaak een vertrouwd gevoel. Het kan een herinnering zijn aan een fijne periode, maar het kan ook een ontspannende werking hebben. "Wanneer een handeling gebeurt zoals moeder het altijd deed, dan kan het niet anders dan goed zijn."
Iedere cultuur kent zijn eigen symboliek en rituelentraditie. Rituelen zijn niet per definitie religieus gebonden. Denk maar aan het bereiken van een jubileum op je werk. Of het geven van die ene bepaalde knuffel aan je kindje wanneer het slapen gaat. Eigenlijk kun je zeggen dat wanneer je iets 'altijd zo doet', dat het dan een vast ritueel is van jou.

  • Wassen, aankleden, haren kammen en tanden poetsen is een ochtendritueel.
  • Om tien uur een kopje koffie met een speculaasje.
  • Voordat je het huis uitgaat nog even snel naar het toilet.
  • Kalkoen op het kerstmenu en chocolaatjes voor moederdag.

Deze reeks dagelijkse bezigheden van vaste gewoontes zijn allemaal aan te merken als rituelen.

Rituelen bij een uitvaart

Het belangrijkste is dat een spreker die wordt uitgenodigd bij een familie respect toont voor iemands overtuiging. Het is de kunst om je open op te stellen, geïnteresseerd te zijn en bescheiden te blijven. Een open en ruim meedenkende interesse en op zoek naar de gewoontes en gebruiken van de overledene zijn hiervoor nodig. Soms willen mensen helemaal 'geen poespas' in een afscheidsdienst. Zelf dat is een ritueel . . . geen poespas. En je zult merken dat die opmerking als een rode draad door het leven van de overledene gaat. Vaak zit er achter de opmerking 'geen poespas' een bewogen leven waarin zelfs heroïsche daden kunnen zijn verricht. Maar de overledene zelf wilde daar geen ruchtbaarheid aan geven, dat doe je voor elkaar. Door de dienst integer en redelijk sober vorm te geven, krijgt de overledene het respect dat bij diegene hoort en kan de familie de dierbare met een goed gevoel de laatste eer geven.

Soms zijn rituelen heel makkelijk te herkennen. Iemand die bijzonder veel rookte, krijgt van de familie een doosje sigaretten en een aansteker mee in de kist. Favoriete kleuren van moeder kunnen tijdens de dienst gebruikt worden bij de keuze van de bloemen of de kaarsen. Het schenken van een borreltje tijdens de laatste groet omdat opa dat altijd dronk.
Het neerzetten van de telegraaf wanneer een schipper is overleden. En in de dienst achteruit kijken naar wat is geweest, even stilstaan bij een belangrijk moment en vooruit kijken naar de toekomst. De reeks rituelen is eindeloos. Je moet er alleen wel oog voor hebben om de rituelen te ontdekken en deze respectvol uit te voeren.


Theresia Rook